Lihoa eta artilea

Hizlariak: Hilari Gantxegi Iturbe , Anizeta Agirre Elkoroiturbe
Herria: Bergara
Elkarrizketatzailea(k): Iņaki Etxaniz , Jaione Isazelaia
Data: 1985/03/26
Iraupena: 00:00:00
Erref: BER-060/012

Laburpena: Errondak zelakoak izaten ziren. Andrazkoak lihoa (linua) iruten egoten ziren eta inguruko mutilak joaten zitzaizkien. Gorua, ardatza. Batez ere ohe-arropa eta alkandorak egiten ziren lihoarekin. Artilea. Gorutan egiten zen hau ere, baina askoz sendoagoa zen. Gizonezkoak txabilan egiten zuten. Prozesua: ardi-ilea garbitu, sikatu, kardarekin fin-fin ipini, irun goruetan. Artilezko galtzak, trapuak. Denbora batean, Elosukoak bertakoak baino argiagoak zirela dio; artilezko jertseekin ikusten zituzten. Beraiek jertserik ez. Hotzak hiltzen neguan.

Gaia(k):

- Errondia zeri esaten jakon?
- Errondia, ba, etorten zien mutillak edo, inguruetako zerak, eta han andrakumiak egoten zien gorutan egonda, liņuori iruten, harixa eitten egonda. Ta, ba, abarketa-zaharka ta esaten jakon...
- Zela esan dozu, goruetan?
- Gorua, bai. Gorua izeten zan, buruakin hola zer bat. Makilla bat, burua... ta han buru hartan [batzen] zan liņua. Ta gero handik ardatzakin, ba, harixa ein.
- Orduan, dana, erropia ta dana etxian eingo zan orduan...
- E?
- Erropak eta danak etxian eingo zian orduan...?
- Erropia... [ohi]-erropia ta, alkondarak eta kamixa ta hortaikua, gehixena...
- Artilia eta liņua berdin eitten zian?
- Ez, ez, ez. Artillia da ardixen illia...
- Baiņa ein berdin eitten zien?
- A bai, gorutan eitten zien, baiņa artillia senduaua askoz e! Gizonak be bai txabillan; txabillia esaten jakon.
- Txabilla, eta...
- Txabillia da, ez dakizu, hola, umiek-eta...
- Bueltan ibiltzen dana...
- ...gora-gora jaurtitzeko eukitzen dabe, hola, zer bat... hauraxe da txabillia.
- Hemen beste toki batzutan esaten dotse txorakillia, buelta asko emoten dittuelako.
- Bai, bai. Haura, erain eitten jaue ta, erain ta harixa ein beste eskuakin. Lehenengo, ardixan illie garbittu, siketu, kardak esaten jakona, kardiakin zertu, dana fin-fin eindda ipini. Gero, irun esaten jakon, goruetan, ta nahiz txabillan gizonak. Sokak be etxian eitten zittuen, abarken sokak...
- Galtza biharrik apenas egoten zan...
- Galtzak horixe biherra.
- Bai?
- Artillezko galtzak...
- Artillezko galtzak bai, baiņa gero trapuak erabiltzen zien...
- A! Trapuak be bai, gizonak bai. Ta denpora hartan, hemenguek baiņo abillauak zien Elusuarrak; gizonak artilliekin einddako jertsiekin ikusten zien! Hemen ez zeban esistitzen jertsiek orduen, iņok ez zeukan jertseik, ez andrakumiak ta ez gizakumiak.
Jertseik esistidu be ez, hori dok markia e!
- Orduko neguak...
- Nik ez jakixat zela pasatzen eben...
- Hotzak hiltten! Ze, ba? Ta mokuak kentzeko inddar bae eskuak, gogortuta ta. Gero hasi zien tokilla batzuk, doblekuak, ta haura abrigo haundixa izeten zan, tokillia, gerriraiņoko zera. Baiņa jertseik iņok be ez, ez zan eitten ta. Ez zan eitten; hemen ez behintzet.

Proiektua: Bergarako euskara
Kodifikazioa: Itziar Alberdi (Badihardugu Euskara Elkartea)
Transkripzioa: Aintzane Agirrebeņa (Badihardugu Euskara Elkartea)
Copyright: Jaione Isazelaia; Iņaki Etxaniz; Bergarako Udala