Ohitura zaharrak: hil-deia

Hizlaria: Hilari Gantxegi Iturbe
Herria: Bergara
Elkarrizketatzailea(k): Iñaki Etxaniz , Jaione Isazelaia
Data: 1985/03/26
Iraupena: 00:00:00
Erref: BER-061/003

Laburpena: Hil-deia ("Hil-dia"); deiadarra. Sineskerak. Baserri izenak; toponimia.

Gaia(k):

Gizartea » Erlijioa » Sakramentuak
Baserria » Ohiturak » Ohiturak, sinesmenak
Baserria » Gizartea » Baserri-auzoak eta auzolana

- Lehenguan egon zan hemen Rafael etorritta, ta esan eustan eze: "Gure amak diño oin zela..." Bueno, oin iñor hiltzen danian, ba, eskelia, ezta? Eta bere ama, bere ama Anizeta gaztia zanian-ta ei zan hilddia esan eban. Eta bai. Neu eskolan nebillela-edo galdu. Neu eskolan hasteko... Gu eskolan zela bederatzi urtekin hasi giñan, neuk bederatzi urte inguru neuzkanian-edo hilddia galdu zan.
- Zela esan dozu?
- Hilddia.
- Hilddia?
- Hilddia. Ba, por ejenplo, Migel hil da Bergaran, ezta? Eta hori hil dan moduan beste bat. Eta Begaratik etorren, ba, Begaran han egoten zan salidia holako etxetan. Harek ein eupadia eta holako etxei fulano hil dala. Ta gero haren kontestaziñua --horixe neuk be [...] ta Anizetak be [...]--, gizakumia danian: "ian" uste dot, "ian"; ta andrakumiena "iaiñi" edo, "iaiñi" edo, "hako jakin dot". Ezta? Ta hola pasatzen ei zan. Ta etorten ei zan zerera, Olaldera. Olaldetik Gantxeira. Ta gero Gantxeittik Artolazabal Azpikora, ta gero Artolazabal Azpikotik hona. Ta hemendik Lezasora. Ta Lezason [despatxatzen eban], Bergarakua bazan, despatxatzen ei zan hemen, Bergarako partian, ezta? Ta azkenian hots eitten ei jakon, ba... Marzelaiandi esaten jako horri izena, Gomezkortatik honutz dauen basuorri, Marzelaiandi. Ta [hara] hots eitten ei jakon Marzelaindiri ta bere kontestaziñua iñok emon baleu letz, atzera norberak kontestaziñua hartu. Danak han despatxatzen ei zian.
- Ta diarrakin dana?
- Dana diarrakin. Hilddia. Bai. Ta hotsa haundixa; diarra, ba, eztarri onena daukanak edo, ezta?
- [...]
- Neu be sekula entzuteke nenguen...
- Entzuteke, e? Bueno, ba. Soluen-ta jentia lanien, ezta? Ta "Ba, han, baten bat hil da, hilddia dator". Diarra batetik bestera.
- Baserri batetik bestera [segitzera]...
- Bai, bai, segimena, zeindda sokian moduen, kilometruen moduen. Ta azkenenguak, tokatzen jakonak, azkenenguak, Guenetxekua tokatzen bajakon, Guenetxekuak, Lezasokua tokatzen bajakon... Azkenenguak basuai, beren tokiko basuai. Hots ein basuai, zeindda etxia balitz letz ta harek eupadia ein ta kontestau daben moduan kontestau ta [despetxo] dana harek emon. Etxian hilddia lagatzia, geratzia ez zala ona. Hori esaten eben gure aurretiko zaharrak.
- Ta edozein basoi ala...?
- Bakutxak bere parajian. Horritxi, Marzelaiaundiri hemenguak.

Proiektua: Bergarako euskara
Kodifikazioa: Itziar Alberdi (Badihardugu Euskara Elkartea)
Transkripzioa: Aintzane Agirrebeña (Badihardugu Euskara Elkartea)
Copyright: Jaione Isazelaia; Iñaki Etxaniz; Bergarako Udala